چگونه می توان هوش هیجانی را تقویت کرد؟

هوش هیجانی (EQ) را می توان توانایی فهم، مدیریت و ابزار موثر هیجانات دانست که لازمه ارتباطات و تعامل با دیگران است. در واقع هوش هیجانی از ضرورت های ایجاد، توسعه، حفظ و ارتقای روابط بوده که خود نیز در زمینه مهارتی قابلیت افزایش و توسعه دارد. این در حالی است که ضریب هوشی (IQ) تقریبا ذاتی بوده و اقدام خاصی برای ارتقای آن نمی توان انجام داد. اما باید به یاد داشت که افراد موثر و موفق اغلب از ضریب هوشی بالایی برخوردار نبوده و آنچه که سبب موفقیت آنها می شود، هنر ارتباطات و هوش هیجانی آنهاست. بنابراین با توجه به اهمیت هوش هیجانی و ارتباطات و تعاملات انسانی، در این یادداشت به ارائه شش راهکار عملی برای افزایش هوش هیجانی پرداخته شده است.

1- کاهش هیجانات منفی

یکی از مهم ترین جنبه ها و ابعاد هوش هیجانی، مهارت مدیریت هیجانات منفی است. برای آنکه بتوان در مهارت مدیریت هیجانات منفی به شایستگی برخورد کرد، در ابتدا باید به شیوه تفکر و دیدگاه پرداخت و تغییر را از آن آغاز نمود. برای این کار می توان به انجام دو تمرین پرداخت، در ابتدا آنکه نباید به سرعت در مورد شخصیت افراد تصمیم گرفت و به آنها برچسب زد و تمامی قضاوت های بعدی را همانند برخورد و ادراک اولیه از دیگران به پیش برد و دوم آنکه ترس از پس زده شدن را به کنار گذاشت. برای آنکه انسان ترس از رانده شدن و شنیدن نه را از بین ببرد، باید همواره چندین گزینه و راه حل برای موقعیت های مهم در نظر گرفته و برنامه ریزی نماید و در واقع سبد تصمیم گیری داشته باشد.

2- مهارت حفظ خونسردی و مدیریت تنش

تنش بخش جاری از زندگی هر روزه انسان شده است و برای آنکه بتوان آثار منفی آنرا از بین برد، بهتر آن است که بیشتر از تلاش برای زدودن آن، به فکر مقاوم شدن در برابر آن بود. معمولا نوع شخصیت هایی که به خوبی در برابر تنش مقاومت می کنند، شخصیت هایی فعال و متعادل هستند تا آنکه منفعل و آشفته و افراطی باشند. برای این کار می توان به انجام دو تمرین پرداخت، در ابتدا آنکه اگر احساس تنش و عصابیت می کنید ، بهتر آن است که فضای خود را تغییر داده و به محیطی دیگر بروید و در موقعیت های سرد و آرام قرار بگیرید و دوم آنکه اگر احساس ترس و افسردگی می کنید، به افزایش سطح انرژی و قوای خود بپردازید و ورزش کنید و سعی کنید اعتماد به نفس خود را از راه های مختلفی تقویت کنید که می تواند موجب افزایش نقاط قوت شما شود.

3- مهارت تخلیه هیجانات منفی

ابراز خود واقعی انسان، نیازمند آن است که بتواند درباره چیزهایی که برایش اهمیت دارد، آزادانه صحبت کرده و در مورد محدوده و مرز خود در رابطه و تعاملش با دیگران با شفافیت صحبت کند و آنها را آگاه سازد. این اقدام نیازمند آن است که به خوبی از عهده نه گفتن بر آمده و بدون تعارف با دیگران برخورد شود. یکی از بهترین تمرین هایی که برای این کار انجام می شود، فن الف، ب، ج است که در آن به تکمیل جمله "از اینکه اقدام الف در شرایط ب انجام شود، حس ج به من دست می دهد." پرداخته می شود. البته باید توجه داشت که این گونه جملات را با خطاب تو یا مستقیم بیان نکرده و به صورت کلی و در مورد شرایط ارتباطی خود سخن گفته شود.

4- مهارت عقب ننشستن در برابر افراد سخت

انسان به عنوان موجودی اجتماعی با افراد مختلفی در زندگی شخصی و کاری خود مواجه است که باید با آنها تعامل و رابطه داشته باشد و سعی در انزوا و کناره گیری از برخی از افراد و انتخابی نمودن در تعاملات نداشته باشد. این ارتباطات همگانی می تواند سبب خدشه وارد شدن به هیجانات و گاهی، اوقات تلخی ناشی از ارتباط با افراد غیر متعامل و ناخوشاید شود. برای گذر موفق از این ارتباط چالشی می توان به سه اقدام پرداخت. اقدام اول می تواند عدم تعامل در مواقع عصبانیت و تغییر موضع باشد که سبب کاهش مشکلات ناشی از ارتباطات شده و مسئله را در حداقل خود حفظ کند. بنابراین سعی و تمرین کنید تا در مواقع عصبانیت، آنچه را که می خواهید به زبان بیاورید، اندکی نگه داشته و بازگو کردن آن را به زمانی دیگر در ذهن خود موکول کنید تا در این فاصله آرام شده و آن حرف را کلا بیان نکنید. اقدام دوم می تواند درک کردن شرایط مخاطب و گذاشتن خود به جای او باشد که می تواند سبب چشیدن حالات طرف مقابل و طرز رفتار و تفکر وی شود. این اقدام در واقع هواخواهی متقابل بوده و می تواند سبب کشش مخاطب به سوی شما باشد و در نهایت اقدام سوم می تواند تصور نتایج ناشی از اقدامات باشد که چه به بار خواهد آمد و دادن این آگاهی به مخاطب که شیوه ارتباطی و تعاملی آن منجر به چه نتایجی خواهد شد، ممکن است بتواند سبب تغییر در وی شود.

5- مهارت صبوری در برابر سختی ها

زندگی همراه با سختی هاست و هیچگاه نمی توان روند یکسان و آرامی در زندگی داشت. جهان بینی انسان، تصمیمات و نگرش او به مشکلات و افراد گوناگون می تواند سبب تفاوت های او در تبدیل شدن به فردی امیدوار یا نا امید، خوش بین یا بدبین و دچار حس شکست یا پیروزی شود. اگر انسان بتواند در مواجه با موقعیت های گوناگون به طرح و پاسخ به این سوالات بپردازید که چه درسی می توان از این واقعه گرفت؟، مهم در این شرایط چیست؟ و هر موقعیت چه ابعاد دیگری علاوه بر ابعاد اولیه و کوتاه مدت دارد؟، می تواند نگرشی مثبت داشته و حتی در مواجه با موقعیت های منجر به هیجانات منفی، هیجان و نگرش مثبت خود را حفظ کند.

6- مهارت ابراز موثر هیجانات

هنر ابراز هیجانات و بیان علایق و سلایق می تواند نقش چشم گیری در موفقیت تعاملات و مدیریت هیجانات انسانی داشته باشد. ابراز موثر هیجانات می تواند به معنای ساخت ارتباط و تعاملی درست با فردی مناسب و به صورت سازنده باشد که در این تعاملات مخاطب نیز بتواند به همین گونه عمل کند. از طرفی در تقویت هوش هیجانی باید به هر دوی ارتباطات کلامی و زبان بدن توجه شود و در مواجه با مخاطبین به اهمیت دادن و احترام نهادن به او پرداخت و با حالات جسمی همانند ارتباط چشمی، لبخند، دست دادن و ... سعی در ابراز هیجانات و تلطیف فضا کرد.